Tổng quan
Sâm Việt Nam là một loại dược liệu có giá trị cao và đa công dụng, được sử dụng trong ngành dược phẩm và mỹ phẩm nhờ những lợi ích nổi bật cho sức khỏe, từ tác dụng chống oxy hóa đến hỗ trợ phòng chống ung thư. Đây là loài cây bản địa quý hiếm, phân bố tự nhiên tại các khu rừng núi cao ở những địa phương như Lai Châu, Quảng Nam (cũ) và Kon Tum (cũ). Tất cả các bộ phận của cây đều có giá trị kinh tế rất lớn; riêng sâm tự nhiên có thể đạt mức giá lên tới 200 triệu đồng/kg, trong khi sâm trồng có giá dao động từ 30-100 triệu đồng/kg.
Tỉnh Sơn La hiện có hơn 50.000 ha đất ở độ cao trên 1.400 m, sở hữu điều kiện sinh thái lý tưởng để phát triển sâm chất lượng cao như khí hậu mát mẻ, độ ẩm lớn và tầng đất mùn dày. Nhu cầu thị trường đối với sản phẩm “quốc bảo” này đang tăng mạnh, trong khi nguồn cung trong nước vẫn còn rất hạn chế. Bên cạnh đó, các chính sách hỗ trợ mạnh mẽ từ trung ương và địa phương cũng đang tạo động lực thúc đẩy đầu tư vào loại dược liệu giá trị cao này.
Tuy nhiên, ngành hàng này vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Là một loại cây trồng mới, người dân địa phương còn thiếu kỹ thuật canh tác phù hợp. Chi phí đầu tư ban đầu cho cây giống chất lượng, cơ sở hạ tầng cùng chu kỳ thu hoạch kéo dài tới 5 năm khiến nhiều hộ thu nhập thấp gặp khó khăn khi bắt đầu trồng sâm. Ngoài ra, nguồn cung giống hiện còn hạn chế, việc nhân giống phức tạp, trong khi các liên kết chuỗi giá trị giữa hợp tác xã và người dân vẫn chưa được hình thành rộng rãi.
Trong quá trình trồng sâm, cả nam giới và phụ nữ đều tham gia ở hầu hết các công đoạn sản xuất. Vì vậy, phát triển vùng trồng sâm mở ra cơ hội quan trọng để thúc đẩy nâng cao quyền năng kinh tế cho phụ nữ, đặc biệt là phụ nữ dân tộc thiểu số. Sự cẩn thận và tỉ mỉ vốn có của phụ nữ rất phù hợp với các công việc như gieo hạt, chăm sóc vườn ươm và thu hoạch. Việc tham gia vào chuỗi giá trị sâm có thể giúp tăng đáng kể thu nhập hộ gia đình cũng như sự tự tin của phụ nữ. Khi đảm nhận vai trò lãnh đạo trong các hợp tác xã, phụ nữ còn có cơ hội nâng cao tiếng nói của mình trong các quyết định tài chính gia đình và đầu tư kinh doanh.
Các can thiệp chính
Thành lập vườn ươm tại chỗ: Phát triển vườn ươm rộng 1.000 m² nhằm chủ động cung cấp cây giống chất lượng cao, phù hợp với điều kiện sinh thái địa phương, qua đó dự kiến giảm khoảng 20% chi phí cây giống.
Phát triển vùng trồng sâm và đạt chứng nhận GACP-WHO: Xây dựng vùng trồng sâm thương mại với quy mô 3 ha, trong đó 1,8 ha dự kiến đạt chứng nhận GACP-WHO vào cuối năm 2026 và diện tích còn lại sẽ được chứng nhận vào năm 2028.
Nâng cao năng lực và hỗ trợ kỹ thuật: Xây dựng các quy trình kỹ thuật tuân thủ tiêu chuẩn GACP-WHO trong trồng trọt, thu hái và sơ chế; đào tạo đội ngũ kỹ thuật nòng cốt và nông dân; đồng thời cung cấp hỗ trợ kỹ thuật thường xuyên cho các hợp tác xã và hộ sản xuất.
Kết quả kỳ vọng
Phát triển 3 ha vùng trồng sâm thương mại, trong đó 1,8 ha đạt chứng nhận GACP-WHO
Thành lập 1 vườn ươm với công suất 120.000 cây giống/năm
Đào tạo 300 nông dân (150 nam và 150 nữ) về kỹ thuật canh tác tiên tiến
150 hộ gia đình được hưởng lợi trực tiếp, trong đó 44 hộ (bao gồm 30 phụ nữ dân tộc thiểu số) có thu nhập tăng ổn định
Ký kết 150 hợp đồng hợp tác kinh doanh giữa các nhóm cộng đồng và hộ gia đình
Tăng 15% số phụ nữ tham gia vào quá trình ra quyết định chi tiêu trong gia đình
Tăng 10% tỷ lệ phụ nữ nhận được sự chia sẻ công việc từ chồng hoặc các thành viên nam trong gia đình
Đối tác thực hiện