Tổng quan
Phụ nữ dân tộc thiểu số và người khuyết tật là những nhân tố quan trọng đóng góp cho sự phát triển kinh tế của vùng Tây Bắc Việt Nam, trong đó có Sơn La và Lào Cai. Với kinh nghiệm và năng lực của mình, họ là nguồn nhân lực chưa được khai thác hết, giúp thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tăng trưởng trong kinh doanh. Tuy nhiên, tại các tỉnh này, phụ nữ dân tộc thiểu số và người khuyết tật vẫn phải tiếp tục đối mặt với các chuẩn mực xã hội, định kiến hằn sâu và các cấu trúc quyền lực phi chính thức mang tính phân biệt đối xử, hạn chế sự tham gia chủ động và thực chất của họ vào các ngành có tiềm năng lớn, trong đó có măng và du lịch. Bên cạnh đó, họ cũng đang đương đầu với các rào cản mang tính hệ thống, như ngôn ngữ và khả năng tiếp cận nguồn vốn hạn chế.
Đối với phụ nữ dân tộc thiểu số, thách thức lớn nhất vẫn là gánh nặng việc nhà không được san sẻ. Nghiên cứu của GREAT chỉ ra rằng 54% nông hộ được phỏng vấn tin rằng việc nhà là trách nhiệm của riêng phụ nữ. Cũng theo nghiên cứu này, phụ nữ trong các nông hộ đảm nhận tới 75% tổng khối lượng công việc chăm sóc gia đình. Điều này hạn chế đáng kể thời gian dành cho các hoạt động tạo thu nhập và phát triển nghề nghiệp của họ. Hơn nữa, mặc dù 86% phụ nữ cho biết họ có thảo luận với chồng về việc đầu tư sản xuất, chồng hay nam giới vẫn nắm quyền và là người ra quyết định cuối cùng trong 75% các cuộc thảo luận. Thực trạng này cản trở phụ nữ vươn lên giữ vai trò lãnh đạo hoặc các vị trí có tầm ảnh hưởng lớn hơn trong các hợp tác xã địa phương. Đối với người khuyết tật, việc tham gia vào các hoạt động kinh tế còn bị hạn chế bởi các định kiến xã hội, cũng như thiếu các thực hành kinh doanh bao trùm, bao gồm điều chỉnh cơ sở vật chất phù hợp. Trong ngành măng, việc thiếu các công cụ hỗ trợ phù hợp làm giảm năng suất và gia tăng rủi ro về sức khỏe cũng như an toàn lao động cho người khuyết tật. Tương tự, trong ngành du lịch, người khuyết tật thường không được giữ các vị trí tiếp xúc trực tiếp với khách hàng bởi những hiểu lầm của chủ sử dụng lao động và khách du lịch về năng lực chuyên môn của họ. Trong khi đó, thông tin tuyển dụng hiện nay thường được chia sẻ trên các nền tảng không chính thức, hay thông qua các mạng lưới kết nối, nhưng vô tình lại loại bỏ cơ hội tiếp cận của người khuyết tật, những người vốn có mạng lưới kết nối xã hội tương đối nhỏ.
Việc vượt qua các rào cản về thực hành và hệ thống này là ưu tiên cấp bách để thực sự tăng quyền năng, đồng thời, lồng ghép các thực hành bao trùm trực tiếp vào các hệ thống hiện có tại địa phương là vô cùng quan trọng. Những thay đổi cần thiết trong hệ thống thị trường bao gồm: cải thiện cách thức quản lý hợp tác xã để phản ánh tốt hơn nhu cầu và ưu tiên của lực lượng lao động chủ yếu là nữ; thay đổi cách các doanh nghiệp và khách hàng nhìn nhận và tương tác với phụ nữ dân tộc thiểu số và người khuyết tật; tăng cường vai trò của lãnh đạo cộng đồng trong việc thúc đẩy và làm gương cho các thực hành bao trùm; khuyến khích các hộ gia đình – bao gồm chồng, người chăm sóc và các thành viên khác – tạo điều kiện thuận lợi để phụ nữ và người khuyết tật có thể tham gia thị trường lao động; đồng thời nâng cao năng lực, sự tự tin và niềm tin vào bản thân của chính phụ nữ dân tộc thiểu số và người khuyết tật. Dự án “Thay đổi thực hành vì Thị trường bao trùm” thuộc Dự án GREAT trực tiếp đóng góp vào quá trình thay đổi chuẩn mực xã hội nhằm phát triển thị trường bình đẳng giới, hòa nhập xã hội cũng như thúc đẩy sự tham gia chủ động và thực chất của phụ nữ dân tộc thiểu số và người khuyết tật.
Các can thiệp chính
Dự án GREAT đang lồng ghép các chiến lược thay đổi thực hành trong toàn bộ các hoạt động tại Sơn La và Lào Cai nhằm giải quyết những rào cản cụ thể mà phụ nữ dân tộc thiểu số và người khuyết tật phải đối mặt trong kinh doanh. Các cấp độ can thiệp sau đây sẽ thúc đẩy những thay đổi này:
Cấp hộ gia đình: Triển khai phương pháp "huấn luyện cặp đôi" để bình thường hóa việc chia sẻ việc nhà, vai trò lãnh đạo của phụ nữ và cùng nhau ra quyết định, bao gồm cả việc ra quyết định về tài chính.
Cấp cộng đồng: Tăng cường năng lực và phối hợp với các lãnh đạo thôn bản và những người có ảnh hưởng trong cộng đồng để họ đóng vai trò "tiên phong" thúc đẩy bình đẳng giới và hòa nhập người khuyết tật.
Quản trị bao trùm: Hỗ trợ các hợp tác xã măng cải thiện cơ cấu quản trị, đảm bảo tiếng nói của phụ nữ dân tộc thiểu số được ghi nhận và cân nhắc trong các quyết định kinh doanh.
Tiếp cận người khuyết tật: Xây dựng các cơ chế nhận diện người khuyết tật dựa vào cộng đồng để kết nối những người khuyết tật chưa được tiếp cận đầy đủ với các cơ hội đào tạo nghề và việc làm. Các hoạt động này sẽ được triển khai thông qua các quy trình do người khuyết tật tham gia và dẫn dắt, cùng với các biện pháp bảo vệ phù hợp, nhằm đề cao năng lực, phẩm giá và quyền tự quyết của người khuyết tật.
Điều chỉnh thị trường: Hỗ trợ các doanh nghiệp du lịch cải thiện và áp dụng các chính sách về nhân sự và quy trình tuyển dụng bao trùm, các hoạt động marketing và điều chỉnh cơ sở vật chất tại nơi làm việc như lắp đặt đường dốc và các thiết bị bảo vệ an toàn.
Mạng lưới hợp tác: Xây dựng lộ trình kết nối người khuyết tật, các cơ sở đào tạo nghề như REACH và mạng lưới doanh nghiệp tư nhân tại địa phương nhằm đảm bảo việc làm bền vững.
Kết quả kỳ vọng
700 người, trong đó có 560 phụ nữ dân tộc thiểu số, có thêm thời gian tham gia các hoạt động sản xuất măng, các cuộc họp cộng đồng và các khóa tập huấn.
700 người chồng cùng chia sẻ công việc nhà, sản xuất và trách nhiệm chăm sóc trong gia đình khác.
Tăng 10% số phụ nữ dân tộc thiểu số và người chồng cho biết khối lượng công việc trong gia đình được chia sẻ công bằng hơn.
Tăng 15% số phụ nữ dân tộc thiểu số và người chồng cho biết các quyết định trong gia đình được đưa ra trên cơ sở cùng tham gia và đồng thuận.
Tăng 15% số phụ nữ dân tộc thiểu số tham gia sản xuất măng chủ động phát biểu và chia sẻ quan điểm trong các cuộc họp nhóm hoặc các cuộc thảo luận với ban lãnh đạo hợp tác xã.
Tăng 15% số người chồng thể hiện thái độ bình đẳng giới hơn đối với các chuẩn mực xã hội.
Tăng 15% số doanh nghiệp du lịch sẵn sàng hỗ trợ và tuyển dụng người khuyết tật thông qua các điều chỉnh về chính sách nhân sự, hoạt động tiếp thị và quy trình nội bộ hòa nhập hơn.
04 hợp tác xã thí điểm thành công các mô hình quản trị bao trùm, ghi nhận và phản ánh nhu cầu của phụ nữ dân tộc thiểu số trong các quyết định liên quan đến quản lý và điều hành.
12 đơn vị kinh doanh tạo điều kiện để người khuyết tật tham gia hiệu quả hơn vào ngành măng và du lịch.
Đối tác thực hiện