Trên những vùng núi mờ sương tại Sơn La và Lào Cai, có một sự chuyển mình mạnh mẽ đang diễn ra. Qua nhiều thế hệ, cuộc sống của phụ nữ dân tộc thiểu số tại các bản làng xa xôi này hầu như chỉ xoay quanh việc nội trợ và canh tác tự cung tự cấp. Giờ đây, hình ảnh những người phụ nữ dân tộc thiểu số tại Sơn La và Lào Cai xuất hiện ngày càng nhiều tại các quầy pha chế, ở vai trò quản lý homestay và lãnh đạo các nhóm dịch vụ chuyên nghiệp. Sự chuyển dịch này một phần được hỗ trợ bởi Dự án Thúc đẩy Bình đẳng giới thông qua Nâng cao Hiệu quả Kinh tế Sản xuất Nông nghiệp và Phát triển Du lịch (GREAT) của Chính phủ Australia. Bằng cách phát triển hệ thống thị trường, Dự án đã mang đến cơ hội đào tạo nghề và tạo ra sinh kế du lịch bền vững cho những người vốn ít có điều kiện tiếp cận.

Mở lối lên ngàn cùng du lịch

Dù du lịch Tây Bắc đang tăng trưởng nhanh chóng, việc phát triển sự nghiệp của phụ nữ dân tộc thiểu số trong lĩnh vực này vẫn bị cản trở bởi nhiều thách thức đan xen. Nghiên cứu của Dự án GREAT chỉ ra rằng: sự cách trở địa lý, hạn chế tài chính, lo ngại về an toàn, rào cản ngôn ngữ cùng các định kiến giới và xã hội là những trở ngại chính. Điều này dẫn đến tình trạng thiếu kỹ năng và sự tự tin, cộng thêm việc khó tiếp cận các dịch vụ đào tạo.

Nhiều phụ nữ sống ở vùng sâu vùng xa, nơi việc di chuyển đến các trung tâm đào tạo du lịch vừa tốn kém vừa mất thời gian. Thêm vào đó, những quan niệm xã hội vốn đã ăn sâu và gánh nặng việc nhà thường hạn chế khả năng đi lại và thời gian theo học của họ.

Đối với những người khuyết tật như chị Lèo Thị Hoa tại xã Ngọc Chiến, Sơn La, rào cản tiếp cận càng lớn hơn gấp bội. Sự hạn chế của các chương trình đào tạo phù hợp với người khuyết tật từng khiến giấc mơ sự nghiệp ngành du lịch trở nên xa vời. Nhưng mấu chốt nằm ở chỗ: chị Hoa không đơn độc, vì có hàng ngàn phụ nữ dân tộc thiểu số khác cũng sở hữu tiềm năng tham gia và lãnh đạo trong ngành du lịch. Nếu bỏ qua họ, toàn bộ thị trường sẽ chịu tổn thất.

Để giải quyết vấn đề này, Dự án GREAT đã hợp tác với các tổ chức như REACH Sơn La và Trường Cao đẳng Lào Cai để thiết kế lại mô hình đào tạo nghề, nhằm tiếp cận phụ nữ ngay tại nơi họ sinh sống và phù hợp với trình độ thực tế. Dự án cung cấp các khóa học du lịch và khách sạn linh hoạt, mang tính thực hành cao và bám sát nhu cầu thị trường. Thay vì yêu cầu học viên lưu trú dài hạn tại các trường nghề xa xôi, dự án triển khai các mô hình đào tạo ngắn hạn, thực tiễn ngay tại cộng đồng.

Cách tiếp cận địa phương hóa này đã trực tiếp phá bỏ rào cản địa lý và tài chính. Tại Sơn La, dự án do REACH thực hiện thiết lập các “trạm đào tạo” nằm ngay trong các doanh nghiệp thực tế, nơi học viên được học tập trong môi trường dịch vụ năng động. Tính đến tháng 3 năm 2026, riêng chương trình tại Sơn La đã tổ chức 8 khóa học, thu hút 175 học viên. Đáng chú ý, có tới 116 phụ nữ và 104 người dân tộc thiểu số tham gia, minh chứng rằng khi đào tạo trở nên dễ tiếp cận, nhu cầu của người dân là rất lớn.

Không chỉ là kỹ năng nghề, mà còn là sự chủ động và tự tin

Giáo trình do GREAT hỗ trợ không chỉ dừng lại ở việc dạy nấu ăn hay pha chế, mà được thiết kế để người học luôn ở trong tâm thế sẵn sàng tham gia thị trường lao động, giúp kết nối thị trường và sự chủ động cá nhân, tập trung vào:

• Nâng cao sự tự tin: Đào tạo chuyên biệt giúp phụ nữ vượt qua sự rụt rè để giao tiếp chuyên nghiệp với du khách.
• Ngôn ngữ và giao tiếp: Trang bị kỹ năng giao tiếp thực tế để họ đảm nhận các vị trí của bộ phận tiền sảnh và tham gia vào chuỗi cung ứng du lịch.
• Kỹ năng số: Các bài học về truyền thông kỹ thuật số và quản lý đặt phòng – những yếu tố sống còn để vận hành homestay hoặc doanh nghiệp nhỏ trong kỷ nguyên số.
• Lãnh đạo và phát triển sự nghiệp: Hỗ trợ phụ nữ vươn lên từ các vị trí thực tập đến vai trò quản lý.
• Thực hành thực tế: Thực tập và kết nối với các doanh nghiệp khách sạn để học viên chứng tỏ năng lực với nhà tuyển dụng tiềm năng.

Những thành quả hữu hình

Thông qua khóa học, chị Lèo Thị Hoa cùng hàng trăm học viên khác đã làm chủ kỹ năng pha chế và quản lý quán cà phê. Đối tác thực hiện của GREAT là REACH đã đảm bảo các bài giảng phù hợp với người khuyết tật cũng như có những điều chỉnh phù hợp về giới và văn hóa. Việc phân công một người bạn cùng học đã giúp chị Hoa vừa có sự hỗ trợ từ bạn học, vừa nhận được sự hướng dẫn chi tiết để bắt kịp chương trình.

Những nỗ lực này đã giúp chị Hoa vượt qua sự tự ti, không chỉ thành thạo kỹ năng pha chế mà còn nuôi dưỡng giấc mơ mở quán tại quê nhà. Với sự ủng hộ từ gia đình và dự án, ngày 1/2/2026, quán cà phê Samu Coffee của chị đã chính thức khai trương tại bản Nà Tâu, xã Ngọc Chiến. Từ một người phụ nữ từng ngần ngại tham gia các hoạt động kinh tế, chị Hoa giờ đây đã trở thành chủ một cơ sở kinh doanh, tự tay quản lý và vận hành quán của riêng mình.

Những người phụ nữ dân tộc thiểu số vốn chỉ quen với đồng áng, nay đã có thể khéo léo pha chế và tạo nên những trải nghiệm tuyệt vời cho du khách. Sự trao quyền này có sức lan tỏa mạnh mẽ. Khi phụ nữ có sinh kế ổn định, tiếng nói và quyền quyết định của họ trong gia đình và cộng đồng cũng được nâng cao. Họ đóng vai trò thiết yếu như chính những bông hoa ban và mây ngàn – những biểu tượng thu hút khách du lịch đến với vùng núi nơi đây. Họ cũng trở thành lực lượng nòng cốt của ngành du lịch và là tấm gương sáng cho các thế hệ kế cận.