Tại vùng núi Tây Bắc Việt Nam, một sự chuyển mình lặng lẽ đang bén rễ giữa những rừng măng bạt ngàn của hai tỉnh Lào Cai và Sơn La. Với sự hỗ trợ từ Dự án Thúc đẩy Bình đẳng giới thông qua Nâng cao Hiệu quả Kinh tế Sản xuất Nông nghiệp và Phát triển Du lịch (GREAT), phụ nữ dân tộc thiểu số đang từng bước chuyển đổi một công việc truyền thống thành một ngành hiện đại và bền vững. Bằng cách bảo đảm quyền được làm việc, ổn định việc làm và mở ra lộ trình tiến tới vai trò lãnh đạo, những người phụ nữ này không chỉ gia tăng thu nhập hộ gia đình mà còn phá vỡ những định kiến giới tồn tại bấy lâu.

Đảm bảo quyền làm việc và ổn định kinh tế

Ngành măng sở hữu tiềm năng to lớn khi nhu cầu trong nước và quốc tế đối với măng Việt Nam đã tăng từ 7 tỷ USD năm 2022 lên hơn 12 tỷ USD vào năm 2025. Đối với phụ nữ dân tộc thiểu số ở vùng sâu vùng xa, đây là một cơ hội kinh tế quan trọng. Tuy nhiên, trước đây, những người sản xuất này thường phải đối mặt với thị trường bấp bênh, nơi giá cả có thể lao dốc từ 12.000 VNĐ/kg đầu vụ xuống chỉ còn 5.000 VNĐ/kg vào giữa vụ.

Dự án GREAT đã giải quyết vấn đề này bằng cách thúc đẩy chuỗi giá trị ưu tiên sự ổn định lâu dài. Tại Lào Cai, Dự án đã hỗ trợ kết nối các hợp đồng bao tiêu sản phẩm với những thương lái và hợp tác xã lớn, đảm bảo mức giá thu mua ổn định từ 10.000 đến 12.000 VNĐ/kg xuyên suốt mùa vụ. Sự can thiệp này đã mang lại thu nhập ổn định cho hơn 550 hộ nông dân tại Lào Cai, giúp họ tự tin đầu tư vào sản xuất. Tính đến cuối năm 2025, tổng doanh thu của các hộ gia đình theo mô hình này đạt khoảng 8,5 tỷ VNĐ.

Đảm bảo việc làm cũng được mở rộng sang khâu chế biến. Tại Lào Cai, hợp tác giữa GREAT và các hợp tác xã đã tạo ra 10 việc làm toàn thời gian và 76 việc làm bán thời gian, trong đó đại đa số (hơn 80%) do phụ nữ đảm nhận, bao gồm cả người cao tuổi và người khuyết tật. Tương tự, tại Sơn La, Hợp tác xã Xuân Nha cung cấp công việc ổn định cho các thành viên và việc làm thời vụ cho tối đa 100 phụ nữ, với mức thu nhập hàng tháng dao động từ 3,5 đến 7 triệu VNĐ.

Xây dựng lộ trình lãnh đạo

Không dừng lại ở việc tạo ra việc làm, GREAT cũng giúp nâng cao quyền cho phụ nữ để họ nắm quyền điều hành quản lý kinh doanh và phát triển cộng đồng. Các khóa đào tạo của Dự án về quản trị hợp tác xã, kỹ thuật thu hoạch và chế biến bền vững đã tạo điều kiện để phụ nữ nắm giữ các vị trí lãnh đạo với đầy đủ kỹ năng để thương thảo giá cả, quản lý các khoản đầu tư quy mô lớn và điều hành các mô hình hợp tác xã phức tạp.

Tại Sơn La, chị Lò Thị Nguyễn, Giám đốc Hợp tác xã Sản xuất và Chế biến Măng Xuân Nha, là một minh chứng điển hình cho thế hệ lãnh đạo mới này. Hợp tác xã của chị, nơi phụ nữ nắm giữ tất cả các vị trí chủ chốt, đã liên kết với gần 400 hộ gia đình để tạo thành vùng cung ứng măng bền vững. Chỉ riêng trong năm 2025, sự dẫn dắt của chị đã giúp hợp tác xã đạt doanh thu gần 2,2 tỷ VNĐ từ chế biến và cung ứng cây giống măng Bát Độ.

Tại Lào Cai, những nữ lãnh đạo như chị Hà Thị Thu Hương và chị Hoàng Thị Vy đã thể hiện sự chủ động đáng nể khi thương thảo giá thu mua ổn định với thương lái ngay từ trước khi vụ mùa bắt đầu. Chị Hương đã huy động thành công khoản đầu tư 150 triệu VNĐ từ các thành viên hợp tác xã để mở rộng xưởng chế biến – một quyết định đòi hỏi sự ủng hộ và đồng thuận tích cực từ chồng của họ, đánh dấu một bước chuyển lớn trong vai trò của các thành viên trong gia đình và sự ủng hộ của nam giới đối với mục tiêu kinh tế của phụ nữ.

Khẳng định vai trò giới và tác động cộng đồng

Thành công của những người phụ nữ này đang thay đổi căn bản cách cộng đồng nhìn nhận về họ. Trước đây, nhiều người tin rằng phụ nữ dân tộc thiểu số chỉ có thể làm việc nhà và nuôi con. Ngày nay, cộng đồng thấy họ là những doanh nhân nhạy bén, có khả năng quản lý tài chính và đàm phán giỏi hơn cả nam giới.

Anh Triệu Tiến Lụa, chồng chị Hương, chia sẻ: “Tôi không ngờ rằng giờ đây vợ tôi đã trở thành một nữ doanh nhân khá giỏi… cô ấy cũng rất giỏi đàm phán giá cả, giúp cho việc kinh doanh của gia đình và hợp tác xã thuận tiện hơn nhiều”. Những thành tích của chị Hương cũng được ghi nhận khi chị là đại diện nữ duy nhất trong số các giám đốc hợp tác xã tham dự đại hội thi đua yêu nước tỉnh Lào Cai năm 2025.

Một tương lai bền vững

Dự án GREAT được thực hiện để tạo ra những tác động lâu dài. Bằng cách đầu tư vào hạ tầng hiện đại như nhà xưởng an toàn và hệ thống nồi hơi cải tiến giúp tiết kiệm thời gian và nhiên liệu, Dự án đảm bảo năng suất và chất lượng luôn ở mức cao. Khi các hợp tác xã tại Lào Cai chuẩn bị cho mùa vụ 2026, các thành viên đã và đang huy động vốn để đảm bảo có thể thu mua toàn bộ sản lượng cho bà con trong vùng.

Thông qua sự kết hợp giữa tiếp cận thị trường an toàn, đào tạo kỹ thuật và phát triển năng lực lãnh đạo, Dự án GREAT đang nỗ lực để phụ nữ Lào Cai và Sơn La không còn chỉ là những người tham gia vào ngành măng, mà họ chính là những người kiến tạo. Khi công việc kinh doanh phát triển, họ tiếp tục truyền cảm hứng cho những phụ nữ khác, minh chứng rằng nâng cao quyền năng kinh tế là công cụ hiệu quả nhất để thay đổi xã hội.