Con đường hướng tới tài chính toàn diện cho phụ nữ dân tộc thiểu số tại khu vực miền núi Tây Bắc Việt Nam không hề đơn giản. Tuy vậy, Dự án GREAT đang chủ động từng bước hiện thực hóa hành trình này nhằm tạo điều kiện để phụ nữ dân tộc thiểu số có thể tiếp cận tốt hơn với các dịch vụ tài chính. Trong nhiều năm qua, hàng loạt rào cản đã khiến phụ nữ dân tộc thiểu số khó tiếp cận nguồn vốn, bao gồm thiếu hiểu biết về các thủ tục vay vốn phức tạp, khoảng cách xa đến các ngân hàng, rào cản ngôn ngữ, sự e ngại khi giao tiếp với các tổ chức tài chính, cũng như hạn chế về kỹ năng kinh doanh để quản lý và sử dụng hiệu quả các khoản vay. Những yếu tố này đã khiến nhiều phụ nữ không thể tiếp cận nguồn vốn cần thiết để bắt đầu hoặc mở rộng hoạt động kinh doanh.

Hành trình hướng tới tài chính toàn diện vẫn còn dài và chỉ có thể mang lại kết quả khi nhiều yếu tố trong hệ thống thị trường cùng vận hành hiệu quả. Những yếu tố đó bao gồm cơ sở hạ tầng và nguồn lực của hệ thống ngân hàng, môi trường chính sách thuận lợi cho hoạt động cho vay, các sản phẩm tài chính phù hợp và dễ tiếp cận như các khoản vay chi phí hợp lý và dịch vụ tiết kiệm, các hoạt động truyền thông và tiếp cận khách hàng hiệu quả, và đặc biệt là năng lực của chính phụ nữ dân tộc thiểu số. Với cách tiếp cận phát triển hệ thống thị trường, GREAT đang phối hợp với các tổ chức tài chính và các đối tác thực hiện để cải thiện toàn bộ các yếu tố này, trong đó tập trung đặc biệt vào việc nâng cao kiến thức tài chính cho phụ nữ.

Khi kiến thức tài chính tạo nên sự khác biệt

Một trong những mục tiêu trọng tâm của tiểu dự án Tiếp cận tài chính do GREAT triển khai là nâng cao năng lực tài chính cho phụ nữ dân tộc thiểu số. Các hoạt động tập trung vào những kỹ năng thiết thực như quản lý khoản vay, tiết kiệm, lập kế hoạch thu – chi, xây dựng kế hoạch kinh doanh và sử dụng các kênh số để hỗ trợ kinh doanh, qua đó giúp phụ nữ đưa ra các quyết định tài chính hiệu quả hơn. Tuy nhiên, ngay cả khi các ngân hàng có nguồn vốn cho vay, phụ nữ dân tộc thiểu số vẫn phải vượt qua ba rào cản lớn: yêu cầu tài sản thế chấp cao, thủ tục vay vốn phức tạp và hạn chế về kiến thức tài chính. Khi chưa nắm vững kỹ năng quản lý tài chính hoặc hiểu rõ các điều khoản vay, nhiều phụ nữ phải tìm đến các nguồn tín dụng không chính thức với lãi suất cao hoặc tiếp tục duy trì sản xuất nông nghiệp quy mô nhỏ với năng suất thấp.

GREAT nhận định rằng việc chỉ cung cấp tiền vốn không phải là giải pháp lâu dài. Để tạo ra sự thay đổi bền vững, phụ nữ cần có khả năng lựa chọn những sản phẩm tài chính phù hợp với nhu cầu của mình, đồng thời được trang bị kỹ năng để quản lý và sử dụng nguồn vốn hiệu quả. Tuy nhiên, việc các dự án trực tiếp tổ chức đào tạo kiến thức tài chính thường khó duy trì bền vững, đặc biệt sau khi dự án kết thúc.

Sau khi phân tích thị trường để tìm ra những đối tác có thể cung cấp dịch vụ lâu dài và bền vững cho phụ nữ, GREAT đã xác định Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam là một tác nhân quan trọng trong việc kết nối với các ngân hàng và cung cấp các hoạt động nâng cao kiến thức tài chính. Với vai trò là tổ chức đại diện cho phụ nữ, cùng uy tín và mạng lưới hoạt động rộng khắp từ trung ương đến cơ sở, Hội Phụ nữ đã và đang đóng góp quan trọng trong việc giúp phụ nữ tiếp cận các dịch vụ tài chính, đồng thời thúc đẩy quyền kinh tế của phụ nữ. Thông qua mạng lưới trải dài đến từng thôn bản, GREAT đang hỗ trợ nâng cao năng lực cho Hội Phụ nữ để tổ chức này trở thành cầu nối hiệu quả giữa các tổ chức tài chính chính thức và phụ nữ dân tộc thiểu số tại địa phương.

Từ định hướng đó, trong năm 2025, Dự án GREAT đã triển khai khóa đào tạo giảng viên nguồn về tài chính toàn diện, nhằm giúp cán bộ Hội Phụ nữ trở thành những người hướng dẫn kiến thức tài chính tại địa phương. Tại tỉnh Sơn La, 29 giảng viên nguồn đến từ 28 xã đã được nâng cao năng lực thông qua dự án này. Phần lớn các cán bộ đều có hơn 10 năm kinh nghiệm làm việc trong hệ thống chính quyền. Họ được đào tạo chuyên sâu về các khái niệm tài chính toàn diện, phương pháp giảng dạy mang tính tương tác và cách sử dụng các ví dụ thực tế để truyền đạt kiến thức hiệu quả hơn.

Hiệu quả của việc nâng cao năng lực cho giảng viên nhanh chóng được ghi nhận. Các kết quả đánh giá sau khóa đào tạo cho thấy các giảng viên nguồn tự tin hơn trong việc giảng dạy, đồng thời cải thiện rõ rệt kỹ năng dẫn dắt và tổ chức các buổi tập huấn. Sau khi hoàn thành khóa học, họ đã bắt đầu tổ chức các buổi tập huấn thử nghiệm cho phụ nữ tại các xã của mình, chủ yếu trong các cộng đồng dân tộc Thái, Mông, Mường và Dao. Bằng cách nâng cao năng lực cho Hội Phụ nữ, GREAT đang góp phần đảm bảo rằng các hoạt động giáo dục tài chính sẽ tiếp tục được duy trì tại cộng đồng, mang tính địa phương và phù hợp với văn hóa bản địa, ngay cả khi dự án kết thúc.

Thay đổi về kiến thức, nhận thức và định hướng hành động

Kết quả thực tế cho thấy sự cải thiện rõ rệt trong năng lực quản lý tài chính của phụ nữ. Trước khi tham gia các buổi tập huấn thử nghiệm, chỉ 17% thành viên Hội Phụ nữ ở cấp xã và thôn bản hiểu rõ về quản lý tiền bạc. Sau các buổi tập huấn, tỷ lệ này đã tăng hơn gấp đôi, đạt 43%. Kiến thức về tiết kiệm cũng tăng mạnh, từ 15% lên 40%, trong khi mức độ nhận biết về các dịch vụ ngân hàng chính thức cũng được nâng cao đáng kể.

Không chỉ thể hiện qua các con số, những thay đổi về nhận thức và thái độ của phụ nữ cũng rất rõ rệt. Sau khóa đào tạo, 87% cán bộ Hội Phụ nữ tham gia nhận ra tầm quan trọng của việc ghi chép và theo dõi chi tiêu hằng ngày, tăng so với mức 72% trước khi đào tạo. Đặc biệt, 100% phụ nữ tham gia đều mong muốn được hướng dẫn chi tiết về cách xây dựng kế hoạch tài chính cho hộ gia đình trong vòng 12 tháng. Ngoài ra, 90% học viên là cán bộ Hội Phụ nữ cho biết họ tự tin hơn nhiều trong việc triển khai các khóa tập huấn về kiến thức tài chính sau khi tham gia chương trình đào tạo giảng viên nguồn. Đồng thời, 97% các giảng viên là phụ nữ dân tộc thiểu số cho biết họ cũng sẽ áp dụng những kiến thức này vào việc quản lý tài chính của chính gia đình mình. Điều này cho thấy nhu cầu về quản lý tài chính chính thức và bài bản trong cộng đồng là rất lớn nhưng trước đây chưa được khai thác đầy đủ.

Một phụ nữ tham gia chương trình chia sẻ – cũng là suy nghĩ chung của nhiều người khác – rằng trước đây chị luôn coi việc vay vốn là một “gánh nặng nợ nần”. Tuy nhiên, sau khi được đào tạo, chị đã nhìn nhận khoản vay như nguồn vốn đầu tư, có thể mang lại sự ổn định kinh tế lâu dài nếu được quản lý thông qua kế hoạch chi tiêu và tiết kiệm hợp lý.

Thúc đẩy môi trường kinh doanh bền vững với cách tiếp cận phát triển hệ thống thị trường

Thông qua nâng cao năng lực cho Hội Liên hiệp Phụ nữ, GREAT đang góp phần từng bước thúc đẩy hệ thống tài chính trở nên bao trùm và thân thiện hơn với phụ nữ. Là một tổ chức chính trị – xã hội hoạt động lâu dài trong hệ thống nhà nước, Hội Phụ nữ có thể lồng ghép các hoạt động nâng cao kiến thức tài chính vào hệ thống tổ chức ở địa phương, qua đó giúp các hoạt động này được duy trì bền vững. Khi phụ nữ được trang bị kiến thức tài chính tốt hơn, họ cũng trở thành những khách hàng đáng tin cậy hơn đối với các ngân hàng. Song song với đó, GREAT đang làm việc với các ngân hàng để phát triển các sản phẩm vay và tiết kiệm phù hợp với nguyên tắc GEDSI (bình đẳng giới, người khuyết tật và hòa nhập xã hội), đáp ứng nhu cầu của nhóm khách hàng mới – những phụ nữ đã sẵn sàng tiếp cận dịch vụ tài chính chính thức.

Những bài học rút ra từ hành trình thay đổi của các phụ nữ tham gia dự án, cùng với sự chuyển biến trong cách các ngân hàng cung cấp dịch vụ tài chính, đang được tổng hợp thành những khuyến nghị chính sách. Các khuyến nghị này sẽ đóng góp cho quá trình xây dựng chính sách ở cấp quốc gia, đặc biệt trong việc phát triển Chương trình Mục tiêu Quốc gia về Phát triển Kinh tế – Xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026–2030.

Sự đầu tư của Dự án GREAT vào kiến thức tài chính cho phụ nữ không chỉ nhằm giúp họ biết cách tiết kiệm hay quản lý các khoản vay, mà còn hướng tới việc xây dựng một hệ sinh thái tài chính bền vững và bao trùm. Bằng cách nâng cao năng lực cho Hội Liên hiệp Phụ nữ để trở thành cầu nối và tác nhân thúc đẩy thị trường, GREAT đang góp phần giúp phụ nữ dân tộc thiểu số tại khu vực Tây Bắc Việt Nam không còn chỉ đóng vai trò lao động trong nền kinh tế, mà trở thành những người tham gia chủ động, hiểu biết và tự tin trong việc quản lý tương lai tài chính của mình.