Tại một bản làng yên bình ở xã Mộc Châu, tỉnh Sơn La, chị Vì Thị Thu Hà đang tất bật đóng gói những mẻ ớt chuông và cần tây vừa được thu hoạch. Vừa làm việc, chị vừa quan sát các thành viên trong hợp tác xã rửa, sơ chế nông sản, cũng vừa trao đổi với kế toán về việc ghi chép doanh thu và lập kế hoạch tài chính, đồng thời thảo luận với các thành viên qua Zalo để chuẩn bị chiến lược cho cuộc đàm phán với các doanh nghiệp đối tác vào ngày hôm sau. Trước đây, chị Hà gần như phải tự mình đảm đương mọi công việc kinh doanh, nhiều khi làm việc trong sự quá tải và đơn độc. Còn giờ đây, chị được giúp sức bởi một đội ngũ phụ nữ năng động và hiệu quả, những thành viên của Hợp tác xã Nông nghiệp Thuận Thiên Nature và luôn đặt niềm tin và sự kỳ vọng vào vai trò lãnh đạo của chị. Chị Hà hiện là học viên của chương trình tăng tốc kinh doanh và cũng là cố vấn tích cực trong dự án Thúc đẩy Kinh doanh và Lãnh đạo cho doanh nhân nữ (WEL) của Dự án GREAT. Những thay đổi trong cách điều hành của chị cho thấy rõ hiệu quả từ dự án này. Vận dụng các kiến thức mới học được từ khóa đào tạo kỹ năng đàm phán, chị Hà đã dẫn dắt hợp tác xã đạt được thỏa thuận thuê đất nông nghiệp trị giá 1,8 tỷ đồng, giúp tiết kiệm 360 triệu đồng tiền thuê đất mỗi năm trong vòng 5 năm liên tiếp. Khoản tiết kiệm đáng kể này đã tạo thêm nguồn lực để hợp tác xã tái đầu tư vào nâng cao chất lượng sản phẩm và đổi mới sản xuất. Không dừng lại ở đó, dưới sự dẫn dắt của chị Hà, hợp tác xã đang dần trở thành doanh nghiệp dẫn dắt trong một chuỗi cung ứng khép kín. Hệ sinh thái này kết nối nhiều tác nhân quan trọng trên thị trường, bao gồm: các hợp tác xã khác, nhà máy chế biến, Viện Nghiên cứu Tây Bắc và các doanh nghiệp vận chuyển. Tất cả các bên đã ký kết thỏa thuận hợp tác chính thức để triển khai mô hình sản xuất nông nghiệp tích hợp, bắt đầu với các sản phẩm từ chè vào tháng 3 năm 2026.

Sự thay đổi đã mang lại kết quả cụ thể: các hợp đồng bao tiêu sản phẩm được ký kết liên tiếp, đưa doanh thu hằng năm của hợp tác xã lên tới 4 tỷ đồng. Thành quả này bắt nguồn từ tầm nhìn kinh doanh mới mà chị Hà có được sau các khóa đào tạo lãnh đạo. Câu chuyện của chị cho thấy, khi được trao quyền và trang bị đúng kỹ năng, phụ nữ không chỉ phát triển doanh nghiệp mà còn góp phần hình thành cả một hệ sinh thái ngành hàng.

Trước khi tham gia dự án WEL, cũng như nhiều phụ nữ dân tộc thiểu số ở vùng cao, việc kinh doanh của chị Thu Hà gần như là một hành trình đơn độc và chiếm trọn thời gian. Hoạt động sản xuất chủ yếu dựa trên những cách làm truyền thống, trong khi sự thiếu sót các kỹ năng quản lý bài bản, khiến lợi nhuận bị hạn chế, thậm chí có thời điểm thua lỗ và cơ hội mở rộng gần như không có. Thông qua mạng lưới hợp tác xã của Hội Liên hiệp Phụ nữ, chị được kết nối với cán bộ Hội, người đã giới thiệu cho chị về một sáng kiến phát triển mới dành cho phụ nữ làm kinh doanh. Từ đó, chị tìm hiểu thêm thông tin trên trang web của GREAT và các đối thực hiện là iChange và GreenU. Với nền tảng từng là kế toán và có kiến thức cơ bản về kinh doanh, chị Thu Hà đã được lựa chọn tham gia dự án WEL, nơi chị được đào tạo và huấn luyện chuyên sâu về quản trị doanh nghiệp và kỹ năng lãnh đạo. Không chỉ cải thiện rõ rệt hoạt động kinh doanh của chính mình, chị Hà giờ đây còn trở thành cố vấn kinh doanh, hỗ trợ nhiều phụ nữ dân tộc thiểu số khác nâng cao năng lực quản lý. Gần đây nhất, chị còn giúp các nữ doanh nhân địa phương hiểu rõ hơn về các quy định và chính sách thuế, vốn thường được xem là phức tạp và khó tiếp cận đối với nhiều người.

Câu chuyện của chị Thu Hà là một trong hàng trăm minh chứng cho sự chuyển mình mạnh mẽ của phụ nữ dân tộc thiểu số trong kinh doanh và cuộc sống. Từ những mô hình sản xuất từng chật vật với lợi nhuận thấp, nhiều phụ nữ đã xây dựng được các doanh nghiệp hoạt động hiệu quả, tạo ra những sản phẩm chất lượng cao. Quan trọng hơn, họ ngày càng tự tin, chủ động và thể hiện rõ vai trò lãnh đạo, qua đó nâng cao vị thế của mình trong gia đình, cộng đồng cũng như trong quan hệ với đồng nghiệp và đối tác.

Một hướng tiếp cận mới: Mô hình can thiệp của WEL

GREAT tin rằng việc trao quyền cho những nữ doanh nhân như chị Thu Hà chính là một trong những con đường hiệu quả nhất để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế địa phương và giảm nghèo ở vùng nông thôn. Từ cách tiếp cận đó, dự án WEL được xây dựng với mục tiêu tháo gỡ đồng thời cả những rào cản “cứng” và “mềm” mà phụ nữ dân tộc thiểu số thường gặp phải khi kinh doanh. Những rào cản “cứng” bao gồm: thiếu kỹ năng kinh doanh, hạn chế kết nối với các dịch vụ và tác nhân thị trường; trong khi các rào cản “mềm” lại liên quan đến sự tự tin, niềm tin vào bản thân và khả năng chủ động thương lượng, ra quyết định trong gia đình.

Thay vì chỉ cung cấp các hỗ trợ ngắn hạn, GREAT tập trung xây dựng năng lực kinh doanh và lãnh đạo bền vững cho phụ nữ thông qua một hệ sinh thái hỗ trợ có cấu trúc rõ ràng:

Trước hết, dự án chú trọng nâng cao các dịch vụ ươm tạo và tăng tốc kinh doanh. Các chương trình đào tạo được thiết kế linh hoạt, phù hợp với từng giai đoạn phát triển của nữ doanh nhân. Tiêu biểu là khóa học “Mô hình kinh doanh và Phát triển sản phẩm”, giúp phụ nữ từng bước chuyển từ kinh doanh nhỏ lẻ sang quản lý doanh nghiệp theo hướng chuyên nghiệp hơn.

Thứ hai, dự án thúc đẩy việc hình thành và mở rộng mạng lưới cố vấn kinh doanh và kết nối doanh nghiệp tại địa phương. Nhờ các dịch vụ cố vấn và sự liên kết với những mạng lưới kinh doanh lớn hơn, phụ nữ dân tộc thiểu số không còn phải tự mình xoay xở trong kinh doanh. Thay vào đó, họ được kết nối với các hợp tác xã dẫn dắt thị trường và các kênh tiếp thị số, giúp sản phẩm vươn xa hơn nhiều so với những bản làng vùng cao.

Thứ ba, dự án thúc đẩy sự đồng hành của nam giới trong quá trình phát triển kinh doanh của phụ nữ. WEL nhận định rằng để phụ nữ thực sự được trao quyền, sự thay đổi cần bắt đầu từ chính gia đình. Vì vậy, chương trình khuyến khích các ông chồng tham gia các buổi đào tạo nhằm hiểu rõ hơn công việc kinh doanh của vợ, chia sẻ việc nhà và ủng hộ các quyết định kinh doanh của họ.

Đến tháng 2 năm 2026, dự án WEL đã ghi nhận những kết quả rõ rệt và có thể đo đếm được: hơn 677 hộ gia đình đã cải thiện thu nhập nhờ các hoạt động mở rộng thị trường do phụ nữ làm chủ. Đồng thời, gần 950 phụ nữ, trong đó có 758 người là phụ nữ dân tộc thiểu số đã đạt được những lợi ích kinh tế trực tiếp từ chương trình.

Giá trị vượt lên trên tiền bạc

Không chỉ mang lại lợi ích về tài chính, dự án còn góp phần thay đổi cách nhìn của cộng đồng đối với phụ nữ làm kinh doanh. Trước đây, cũng như nhiều người đàn ông trong làng, chồng của chị Thu Hà tin rằng người vợ nên ở nhà lo bếp núc, chăm sóc con cái và ít tham gia vào các mối quan hệ xã hội hay các quyết định tài chính lớn. Nhưng khi chứng kiến sự phát triển của vợ trong kinh doanh, sự ghi nhận mà chị nhận được từ cộng đồng và những kết quả rõ ràng từ công việc của chị, quan điểm của anh đã dần thay đổi.

Từ một người từng hoài nghi, chồng của chị Thu Hà giờ đây đã trở thành người ủng hộ mạnh mẽ nhất của chị. Anh bắt đầu chia sẻ việc nhà, thậm chí đảm nhận vai trò đầu bếp chính của gia đình (một phần vì anh rất thích nấu ăn và, như chị Hà chia sẻ vui: “thực ra anh ấy nấu ăn khá ngon!”). “Giờ đây anh ấy cùng tôi chăm sóc và nuôi dạy các con, đồng thời hoàn toàn tin tưởng để tôi quyết định hợp tác với ai và tổ chức sản xuất như thế nào.” Khi chứng kiến hành trình của vợ từ một người chủ kinh doanh chật vật trở thành cố vấn doanh nghiệp địa phương thành công, sự nghi ngờ trước đây của anh dần chuyển thành niềm tin và niềm tự hào sâu sắc. Không chỉ ủng hộ công việc hiện tại của vợ, anh còn tích cực khuyến khích chị tiếp tục học lên Thạc sĩ Quản trị Kinh doanh (MBA). Những định kiến cũ rằng phụ nữ không nên đưa ra các quyết định lớn đã hoàn toàn được thay thế bằng tinh thần đồng hành trong lãnh đạo và sự tôn trọng lẫn nhau trong gia đình.

Phụ nữ ngày càng được công nhận là những người điều hành có năng lực, những nhà đàm phán sắc sảo và những nhà lãnh đạo đầy bản lĩnh

Tiểu dự án WEL thuộc GREAT cho thấy rằng khi phụ nữ dân tộc thiểu số được trang bị kiến thức kinh doanh và cơ hội phát triển năng lực lãnh đạo, họ không chỉ nâng cao hiệu quả kinh doanh của bản thân mà còn trở thành những tác nhân thay đổi trong gia đình và cộng đồng. Với sự kỷ luật, kỹ năng, tinh thần đổi mới và vai trò ngày càng lớn trong quá trình ra quyết định, phụ nữ tại Lào Cai và Sơn La đang từng bước kiến tạo một tương lai tốt đẹp hơn cho bản thân, gia đình và cộng đồng. Và giờ đây, cả bản làng cũng đang dần “thức tỉnh” trước những đổi thay đó.