Giữa những dãy núi xa xôi của vùng Tây Bắc Việt Nam, một “cây cầu” mới đang được hình thành nhanh chóng, hứa hẹn sẽ làm thay đổi cuộc sống của các cộng đồng nơi đây – đặc biệt là cộng đồng kinh doanh. Cây cầu ấy dành cho những người như chị Mã Thị Luyến, một nữ doanh nhân người dân tộc thiểu số, đang kinh doanh các sản phẩm chế biến từ thịt lợn. Đây không phải cây cầu bắc qua những con đèo dốc hiểm trở, mà chính là cây cầu giúp thu hẹp khoảng cách số – rào cản lâu nay khiến chị và hàng nghìn phụ nữ khác khó tiếp cận tới nhà cung cấp trong chuỗi giá trị, khách hàng, thông tin, kỹ năng kinh doanh và các dịch vụ hỗ trợ cần thiết để mở rộng hoạt động kinh doanh.

Trong nhiều năm, tệp khách hàng của chị Luyến chỉ gói gọn trong những người chị có thể gặp trực tiếp. Nhưng đến nay, chị có thể ngồi bên gia đình, con cái và các thành viên để cùng nhau quản lý đơn hàng trực tuyến, xây dựng nội dung trên các nền tảng số. Nhờ ứng dụng các công cụ số, công việc kinh doanh của chị không chỉ phát triển mà còn gắn kết gia đình, để mọi người cùng chia sẻ công việc. Bản thân chị cũng dần đảm nhận vai trò mới trong gia đình – một nữ doanh nhân năng động, làm chủ kinh tế và lãnh đạo hoạt động kinh doanh.

Những đỉnh núi cao và khoảng cách số

Đối với phụ nữ dân tộc thiểu số ở Lào Cai và Sơn La, con đường phát triển kinh doanh chưa bao giờ dễ dàng. Họ phải đối mặt với nhiều rào cản đan xen khiến việc mở rộng hoạt động kinh doanh theo cách truyền thống trở nên rất khó khăn. Sống ở những vùng núi xa xôi, phụ nữ không chỉ bị cách trở với các thị trường lớn mà còn thiếu các kỹ năng số cần thiết để thích ứng với nền kinh tế số đang phát triển nhanh chóng. Trong khi đó, các chuẩn mực xã hội thường đặt trách nhiệm chăm sóc gia đình và con cái lên vai phụ nữ, khiến họ ít có thời gian dành cho việc kinh doanh. Rào cản ngôn ngữ cùng với việc hạn chế cơ hội tham gia các khóa đào tạo kinh doanh chính quy càng khiến nhiều doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ khó tiếp cận thị trường hiện đại.

Từng bước tham gia, bắt kịp và vươn lên

“Tăng cường hệ sinh thái chuyển đổi số bao trùm cho doanh nghiệp nhỏ và vừa” (IDAP) là một tiểu dự án do GREAT hỗ trợ, được triển khai nhằm giải quyết những khó khăn riêng mà phụ nữ dân tộc thiểu số ở các vùng nông thôn và miền núi đang gặp phải. Thay vì chỉ hỗ trợ công nghệ thông tin theo cách truyền thống, dự án đã xây dựng một hệ sinh thái hỗ trợ tại địa phương, kết nối các doanh nghiệp nhỏ và vừa với các đơn vị cung cấp dịch vụ kỹ thuật, nhân lực và giải pháp công nghệ. Mạng lưới này dần hình thành một hệ thống hỗ trợ chuyển đổi số được thiết kế phù hợp với nhu cầu của phụ nữ dân tộc thiểu số.

Các khóa đào tạo được thiết kế phù hợp với phụ nữ dân tộc thiểu số, sử dụng ngôn ngữ địa phương và hạn chế các thuật ngữ công nghệ khó hiểu; hình thức học tập linh hoạt, phương pháp giảng dạy chú trọng sự tham gia của phụ nữ và người khuyết tật, đồng thời lồng ghép nhiều hoạt động thực hành kỹ năng số. Thời gian đào tạo cũng được sắp xếp phù hợp để phụ nữ có thể tham gia mà không ảnh hưởng đến công việc gia đình. Nhờ đó, 112 doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ tại Sơn La và 141 doanh nghiệp tại Lào Cai đã được trang bị những kỹ năng số thiết thực và có thể áp dụng ngay vào hoạt động kinh doanh.
Không dừng lại ở đào tạo, các cố vấn của dự án còn đồng hành trực tiếp cùng các nữ doanh nhân thông qua các buổi hướng dẫn một kèm một, giúp họ áp dụng các công cụ số như Facebook, Zalo, các sàn thương mại điện tử hay các nền tảng đặt phòng trực tuyến (OTA) vào hoạt động kinh doanh hàng ngày.

Sự hỗ trợ này không chỉ giúp các doanh nghiệp do phụ nữ dân tộc thiểu số làm chủ vận hành hiệu quả hơn, mà còn tạo ra một hiệu ứng lan tỏa. Sau khi nắm vững kỹ năng, nhiều phụ nữ đã chủ động chia sẻ kinh nghiệm cho các doanh nhân khác, thậm chí trở thành những người cung cấp dịch vụ hỗ trợ chuyển đổi số ngay tại địa phương.

Cách tiếp cận phát triển hệ thống thị trường của dự án còn được mở rộng thông qua mô hình hợp tác giữa sinh viên và doanh nghiệp. Theo đó, sinh viên từ Đại học Tây Bắc và Đại học Thái Nguyên được kết nối và làm việc trực tiếp với các nữ doanh nhân dân tộc thiểu số. Các sinh viên đã hỗ trợ kỹ thuật một cách thiết thực, giúp các doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ xây dựng và vận hành kênh bán hàng trực tuyến, quản lý nội dung trên các nền tảng số, đồng thời cùng tìm giải pháp cho những khó khăn phát sinh khi ứng dụng công nghệ vào kinh doanh.

Sự chuyển mình của doanh nghiệp và của chính người phụ nữ

Việc ứng dụng các dịch vụ số đang tạo ra những thay đổi lan tỏa, không chỉ trong hoạt động kinh doanh mà còn trong đời sống của người dân. Nhiều doanh nghiệp đã chuyển từ việc chỉ “có mặt trên mạng” sang khai thác hiệu quả các kênh kinh doanh trực tuyến để tạo ra doanh thu thực sự. Khi làm chủ các công cụ số, phụ nữ có thể tự tìm ra những điểm cần cải thiện trong hoạt động kinh doanh, từ nâng cao chất lượng sản phẩm, tăng năng suất sản xuất đến quản lý nhân sự hiệu quả hơn. Quan trọng hơn, họ không còn phụ thuộc vào các thương lái địa phương mà có thể trực tiếp kết nối với khách hàng trên phạm vi rộng hơn. Tại Lào Cai, chị Vàng Thị Mơi – một nhà cung cấp dịch vụ số là người khuyết tật – đã chủ động mở rộng dịch vụ của mình. Trong khi đó, chị Vàng Thị Nghĩa cũng tích cực đầu tư học hỏi để trở thành một hướng dẫn viên homestay am hiểu công nghệ.

Khi công việc kinh doanh khởi sắc, sự tự tin của phụ nữ cũng dần lớn lên. Thành công trong kinh doanh giúp họ tự tin hơn trong cuộc sống và có tiếng nói mạnh mẽ hơn trong gia đình. Khi các doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ trở nên hiệu quả và chuyên nghiệp hơn nhờ các công cụ số, họ cũng nhận được nhiều sự ủng hộ hơn từ những người đàn ông trong gia đình, qua đó nâng cao vị thế của mình trong chính ngôi nhà của mình. Câu chuyện của chị Vàng Thị Mai là một ví dụ: khi việc kinh doanh ổn định hơn, chị có thể phân công công việc rõ ràng và thậm chí còn chủ động dạy tiếng Việt cho bố của chị để ông cùng tham gia hỗ trợ đón tiếp và phục vụ khách hàng.

Bằng cách lan tỏa tư duy số và xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ tại địa phương, GREAT đang biến những dãy núi xa xôi của Lào Cai và Sơn La từ rào cản thành cơ hội phát triển. Những “cây cầu số” đang giúp phụ nữ dân tộc thiểu số vượt qua sự cách trở về địa lý để tham gia tích cực vào nền kinh tế số đang phát triển mạnh mẽ của Việt Nam. Đây chính là minh chứng rằng sự phát triển bền vững phải bắt đầu từ việc trao quyền và tạo cơ hội cho tất cả mọi người